تالاب هورالعظیم را باید آخرین بازمانده تالابهای بزرگ بین النهرین دانست که در غرب استان خوزستان واقع شده است و از لحاظ تنوع زیستی بسیار غنی است که عمده منابع آبی تالاب هورالعظیم از طریق رودخانههای کرخه، نیسان، سابله و نهرهای انشعابی تامین میشود.
دریاچه هورالعظیم با نام هورالهویزه نیز شناخته میشود که در جنوب غربی شهر هویزه جای گرفته و نزدیکترین شهر به آن شهر رفیع میباشد که 3 کیلومتر با آن فاصله دارد.
دریاچه هورالهویزه براقوام وتمدنهای مختلفی از بدو خلقت تاكنون بوده است، اين تالاب يا به اصطلاح محلیها “هور” همواره منبع اقتصادی غنی برای مردم مجاور آن بوده و حاشيه نشينان هور كه مردمي از تبار عرب میباشند بواسطه نعمات موجود در آن امرار معاش مینمودند و تا قبل ازجنگ تحميلی دهها روستا و آبادی حاشيه هور با استفاده از هور و نيز از آبزيان آن اقتصاد خانوادههای خويش را تامین میکردند. اما تقریبا تمام روستاهای مجاور هور بجز شهر رفيع به طور كلی ازبين رفته وعملا جز اسمی از آنها چیزی برجای نمانده است. از جمله اين روستاها میتوان به روستاهای زير اشاره كرد: حسچه،لولیه، عمه، كسر، مچریه، محیره، سیدیه، ابوچلاچ، مشیمشیه، جرایه، طبر، شط علی، زهیریه،برگه ،برص و…
پیشنهاد میکنیم این مطلب را نیز مشاهده کنید : تالاب چغاخور
پيشينه تاريخی تالاب هورالعظیم نيز بسيار مورد توجه جهانيان است، بررسیها نشان داده که اين تالابها زمانی مساحتشان به دو ميليون هکتار میرسيد و تقريبا يک سوم مساحت عراق را اشغال میکرد به طوری که بالاتر از بغداد شروع شده و تا اروند رود ادامه ميافت. هورالظعيم که مساحت آن يک سوم در ايران و دو سوم در عراق واقع شده يکی از زيستگاههای حساس و مهم پرندگان مهاجر آبزی و بومی منطقه است و حواصيل، غاز پيشانی سفيد، شغال، روباه، گربه جنگلی، سمور آبی، گراز، شير بد و انواع ماهی کپور از جمله حيات وحش منحصر به فرد اين تالاب هستند.
اين هور تنها تالابی است که بر اساس بررسیهای صورت گرفته از 100 نمره، نمره 100 را کسب کرده و هيچ تالابی تاکنون چنين نمرهای را به دست نياورده و بيشترين تعداد پرندههای در معرض خطر در اين تالاب به سر میبرند ضمنا اين تالاب از نظر حجم و انوع پرنده نيز بسيار قابل توجه میباشد. يکي از کارکردهای مهم تالاب هورالعظیم جلوگيری از طوفان شن و گرد و خاک است چرا که تالابها رطوبت آب را بالا میبرند و خشک شدن هورالعظيم چه در ايران و چه در عراق ميزان وقوع طوفانهای شن را افزايش داده است و باعث شده استان خوزستان در سه سال اخير با گرد و غبارهایی حدود 21 برابر استاندارد مواجه شود.
پوشش گیاهی:
در منطقه حفاظت شده هورالعظیم نیزارهای انبوهی وجود دارد که عمدهترین گونه های گیاهی آن نی، لوئی، جگن، نیلوفر آبی، درختچههای گز و پده میباشد.
گونههای شاخص جانوری:
تالابها همواره بعنوان یکی از مهمترین و حیاتیترین زیستگاه پرندگان آبزی بشمار میآید و بدلیل استفاده پرندگان نقاط دور دست و کشورهای دیگر در فصل مهاجرت، مورد توجه جوامع علمی و زیست محیطی جهان میباشند و حفاظت از آنها در اولویت قرار میگیرد که تالاب هورالعظیم نیز از این قاعده مستثنی نمیباشد. بخش وسیعی از پرندگان آبزی هورالعظیم را انواع اردکها و غازها تشکیل داده که برای مردم ساکن هور دارای اهمیت فوق العادهای است. در فصل زمستان انواع پرندگان از جمله غاز و مرغابی، پلیکان، درنا و … به این منطقه و مناطق همجوار آن مهاجرت میکنند. در بین پرندگان بومی هور دراج، اردک مرمری، چنگر معمولی، باکلان کوچک و در بین پرندگان مهاجر اردک بلوطی، غاز پیشانی سفید، عروس غاز، اکراس آفریقایی، از اهمیت بیشتری برخوردارند.
ماهیان هورالعظیم از 20 گونه تجاوز میکنند که اغلب آنها شیلاتی و قابل صید میباشند. علاوه بر ماهیان بومی بعضی از ماهیان خلیج فارس در فصل تخم ریزی در آبهای هورالعظیم تخمگذاریی مینمایند. ماهیان هورالعظیم عبارتند از ماهی بنیی، ماهی شیربت، ماهیی گتان، ماهیی برزم، ماهیی حمری، ماهی شلج، ماهیی بیاح، ماهی هامور معمولی، ماهی کپور نقرهای، ماهی کپور سرگنده و ماهی آمور سفید.
